Quyền tự định đoạt của các bên trong trọng tài

GIỚI THIỆU CHUNG VỀ CHỦ ĐỀ KIẾN THỨC

Một trong những đặc điểm thường được nhắc đến khi nói về trọng tài là quyền tự định đoạt của các bên. Không giống một cơ chế được thiết kế gần như hoàn toàn bởi pháp luật và cơ quan xét xử, trọng tài cho phép các bên tham gia định hình nhiều yếu tố của quá trình giải quyết tranh chấp. Từ việc lựa chọn hình thức trọng tài, tổ chức trọng tài và trọng tài viên đến địa điểm, ngôn ngữ, luật áp dụng và một số vấn đề về thủ tục, các bên có thể tạo ra một cơ chế phù hợp hơn với giao dịch và nhu cầu của mình.

Tuy nhiên, quyền tự định đoạt không có nghĩa mỗi bên được tự mình quyết định cách vụ việc sẽ được giải quyết. Phần lớn các lựa chọn chỉ có giá trị khi được hình thành từ sự thống nhất giữa các bên. Sự thống nhất ấy có thể được xác lập ngay trong hợp đồng, sau khi tranh chấp phát sinh hoặc trong quá trình tố tụng. Khi các bên không đạt được thỏa thuận, những khoảng trống cần thiết sẽ được bổ sung bởi pháp luật, Quy tắc tố tụng của trung tâm trọng tài và quyết định của Hội đồng Trọng tài.

Các lựa chọn cũng không tồn tại tách rời nhau. Việc chọn một tổ chức trọng tài có thể dẫn đến việc áp dụng Quy tắc tố tụng của tổ chức đó. Việc lựa chọn địa điểm trọng tài có thể ảnh hưởng đến khuôn khổ pháp luật điều chỉnh quá trình tố tụng và vai trò hỗ trợ của Tòa án. Việc lựa chọn trọng tài viên, ngôn ngữ hay luật áp dụng đều có thể tác động đến thời gian, chi phí, cách trình bày vụ việc và khả năng quản lý tranh chấp của doanh nghiệp. Vì vậy, giá trị của quyền tự định đoạt không nằm ở việc các bên có thật nhiều lựa chọn, mà ở khả năng hiểu được hệ quả của từng lựa chọn.

Quyền này đồng thời có những giới hạn. Các bên không thể dùng thỏa thuận để giải quyết bằng trọng tài một tranh chấp không thuộc phạm vi được pháp luật cho phép, loại bỏ nguyên tắc bình đẳng, tước đi cơ hội trình bày của một bên hoặc bỏ qua những yêu cầu bắt buộc nhằm bảo đảm tính công bằng và giá trị pháp lý của quá trình. Khi Hội đồng Trọng tài được thành lập, quyền thỏa thuận của các bên cũng cần được kết hợp với trách nhiệm quản lý tố tụng và bảo đảm vụ việc được giải quyết hiệu quả.

Chủ đề kiến thức này giúp người đọc xây dựng một bản đồ tổng thể về quyền tự định đoạt trong trọng tài: vì sao đây là nền tảng của cơ chế, các bên có thể lựa chọn những gì, các lựa chọn được thực hiện vào thời điểm nào, điều gì xảy ra khi không có thỏa thuận và quyền ấy dừng lại ở đâu. Trên nền tảng đó, doanh nghiệp có thể nhận diện những vấn đề cần chủ động quyết định, những nội dung có thể giao cho cơ chế tố tụng xử lý và cách thiết kế một cơ chế trọng tài phù hợp thay vì chỉ cố gắng đưa thật nhiều lựa chọn vào hợp đồng.