EN
Khi đó, câu hỏi thường không chỉ là: “Có đòi được không?” mà là: “Mất bao lâu để đòi được?”
Không phải tranh chấp nào cũng phức tạp. Có những vụ việc mà nghĩa vụ đã rõ, chứng cứ đã có, nhưng việc giải quyết vẫn kéo dài chỉ vì phải đi qua một quy trình đầy đủ như mọi trường hợp khác.
Trong nhiều trường hợp, doanh nghiệp không cần một quy trình phức tạp, mà cần một cách giải quyết phù hợp với mức độ của vụ việc. Lúc này, thủ tục trọng tài rút gọn là một lựa chọn đáng để cân nhắc.
Thủ tục trọng tài rút gọn là gì?
Thủ tục trọng tài rút gọn không phải là một cơ chế mới, mà là cách tổ chức thủ tục theo hướng đơn giản và nhanh hơn so với thủ tục thông thường.
Với thủ tục rút gọn, một số bước tố tụng được tinh gọn lại trong khuôn khổ Quy tắc tố tụng và/hoặc theo thỏa thuận của các bên được Hội đồng trọng tài chấp nhận.
Trong thực tế, thủ tục rút gọn thường có những đặc điểm như:
- thời hạn nộp bản trình bày được rút ngắn;
- số vòng trao đổi giữa các bên được giới hạn;
- vụ việc có thể được giải quyết chủ yếu trên hồ sơ;
- Hội đồng trọng tài thường gồm một trọng tài viên.
Tuy nhiên, “rút gọn” không có nghĩa là “giảm chất lượng”. Dù theo thủ tục nào, quá trình giải quyết tranh chấp vẫn phải bảo đảm các nguyên tắc cơ bản, đặc biệt là quyền được trình bày và được xem xét đầy đủ của các bên.
Khi nào thủ tục rút gọn là phù hợp?
Trong thực tế, có nhiều tranh chấp mà nghĩa vụ không phải là điều còn tranh cãi, nhưng vẫn không được một bên tự nguyện thực hiện.
Ví dụ:
- công nợ trong hợp đồng mua bán hàng hóa;
- nghĩa vụ thanh toán trong hợp đồng xây dựng khi đã nghiệm thu;
- nghĩa vụ trả nợ trong các khoản vay hoặc quan hệ tín dụng.
Những vụ việc này thường có điểm chung:
- tình tiết rõ;
- chứng cứ đã có;
- nghĩa vụ đã được xác định;
- không có tranh cãi đáng kể về bản chất vụ việc.
Trong những trường hợp như vậy, việc áp dụng một quy trình kéo dài là không cần thiết, tốn kém thời gian, chi phí; do đó việc áp dụng thủ tục rút gọn là cần thiết.
Doanh nghiệp được gì khi chọn thủ tục rút gọn?
Thủ tục rút gọn có thể mang lại những giá trị thực tế:
- thu hồi dòng tiền sớm hơn;
- giảm áp lực tài chính từ các khoản chưa được thanh toán;
- hạn chế việc tranh chấp kéo dài ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh;
- tiết kiệm chi phí và nguồn lực xử lý vụ việc.
Ở góc độ này, thủ tục rút gọn không chỉ là một lựa chọn về thủ tục, mà là một công cụ giúp doanh nghiệp xử lý rủi ro pháp lý một cách chủ động và hiệu quả hơn.
Từ thực tiễn giải quyết tranh chấp tại VTA
Tại Trung tâm Trọng tài Thương nhân Việt Nam (VTA), thủ tục trọng tài rút gọn được thiết kế như một lựa chọn dành cho những tranh chấp có tính chất rõ ràng và không quá phức tạp.
Trong khuôn khổ Quy tắc tố tụng của VTA, các bên có thể lựa chọn hoặc thỏa thuận áp dụng thủ tục theo hướng tinh gọn, trên cơ sở được Hội đồng trọng tài xem xét và chấp nhận. Trong một số trường hợp, vụ việc có thể được giải quyết chủ yếu trên hồ sơ, không cần mở phiên họp và phán quyết có thể được ban hành trong thời gian ngắn.
Đối với các tranh chấp có giá trị không lớn (dưới 01 tỷ đồng) và tình tiết rõ ràng, thời gian giải quyết rút ngắn và phán quyết trọng tài được ban hành trong khoảng 07 ngày.
Cách tiếp cận này phản ánh một định hướng rõ ràng: cơ chế giải quyết tranh chấp không chỉ cần bảo đảm tính pháp lý, mà còn cần phù hợp với cách doanh nghiệp vận hành trong thực tế. Đây là lựa chọn đặc biệt phù hợp với các tranh chấp công nợ, tín dụng hoặc các nghĩa vụ thanh toán đã rõ nhưng chưa được thực hiện.
Một lưu ý quan trọng từ góc độ hợp đồng
Trong thực tế, các bên vẫn có thể thỏa thuận áp dụng thủ tục trọng tài rút gọn khi tranh chấp đã phát sinh hoặc trong quá trình tố tụng, trên cơ sở được Hội đồng trọng tài xem xét và chấp nhận. Tuy nhiên, việc dự liệu nội dung này ngay từ điều khoản trọng tài sẽ giúp doanh nghiệp chủ động hơn khi xử lý tranh chấp.
Vì vậy, trong những trường hợp phù hợp, doanh nghiệp có thể cân nhắc đưa nội dung về thủ tục rút gọn ngay trong điều khoản trọng tài, ví dụ:
“Mọi tranh chấp phát sinh từ hoặc liên quan đến hợp đồng này sẽ được giải quyết bằng trọng tài tại Trung tâm Trọng tài Thương nhân Việt Nam (VTA) theo Quy tắc tố tụng trọng tài của Trung tâm này. Các bên thỏa thuận rằng tố tụng trọng tài sẽ được tiến hành theo Thủ tục rút gọn quy định tại Điều 37 của Quy tắc tố tụng trọng tài của VTA.”
Doanh nghiệp có thể tham khảo và điều chỉnh điều khoản này cho phù hợp với đặc thù giao dịch và nhu cầu của mình.
Kết luận
Không phải tranh chấp nào cũng cần một quy trình phức tạp. Trong nhiều trường hợp, chọn đúng cách giải quyết – nhanh, gọn và phù hợp – mới là yếu tố quyết định hiệu quả.
Thủ tục trọng tài rút gọn nếu được sử dụng đúng lúc, đúng cách, đây có thể là một công cụ rất hiệu quả để doanh nghiệp kiểm soát rủi ro và bảo vệ dòng tiền của mình.
-BAN THƯ KÝ VTA –
Điều khoản trọng tài mẫu (Model Arbitration Clause) của VTA: “Mọi tranh chấp phát sinh từ hoặc liên quan đến hợp đồng này sẽ được giải quyết bằng trọng tài tại Trung tâm Trọng tài Thương nhân Việt Nam (VTA) theo Quy tắc tố tụng trọng tài của Trung tâm này”. “Any dispute arising out of or in relation with this contract shall be resolved by arbitration at the Vietnam Traders Arbitration Centre (VTA) in accordance with its Rules of Arbitration”.
Trung tâm Trọng tài Thương nhân Việt Nam (VTA) là cơ quan tổ chức, điều phối hoạt động giải quyết tranh chấp trong kinh doanh bằng trọng tài quy chế, với thẩm quyền giải quyết các tranh chấp: (i) Tranh chấp giữa các bên phát sinh từ hoạt động thương mại; (ii) tranh chấp giữa các bên trong đó có ít nhất một bên có hoạt động thương mại; (iii) tranh chấp giữa các bên mà pháp luật quy định giải quyết bằng Trọng tài.
