EN
Trong những trường hợp này, doanh nghiệp có thể cho rằng việc một bên không tham gia sẽ khiến quá trình giải quyết tranh chấp không được tiếp tục, hoặc ngược lại, bên còn lại sẽ mặc nhiên có lợi thế và được chấp nhận yêu cầu.
Tuy nhiên, tố tụng trọng tài không vận hành theo nguyên tắc “không tham gia thì vụ việc không thể tiếp tục” hay “một bên vắng mặt thì Hội đồng Trọng tài đương nhiên chấp nhận yêu cầu của bên còn lại”. Tùy thuộc vào hành vi tố tụng, tư cách của bên vắng mặt, thời điểm không tham gia và các quy định áp dụng, Hội đồng Trọng tài sẽ xem xét và đưa ra quyết định phù hợp với từng tình huống cụ thể.
Vì vậy, điều doanh nghiệp cần quan tâm không chỉ là việc bên còn lại có tham gia tố tụng hay không, mà là bên đó không thực hiện hành vi tố tụng nào, ở giai đoạn nào và việc không thực hiện đó có thể dẫn đến những hệ quả gì trong quá trình giải quyết tranh chấp.
1. Một bên có thể “không tham gia” tố tụng trọng tài dưới những hình thức nào?
Trong tố tụng trọng tài, việc một bên không tham gia không chỉ được hiểu là không có mặt tại phiên họp giải quyết tranh chấp. Sự không tham gia có thể được thể hiện qua việc một bên không thực hiện các quyền hoặc nghĩa vụ tố tụng của mình trong thời hạn và theo trình tự được quy định.
Tùy từng giai đoạn của quá trình tố tụng, một bên có thể không tham gia dưới nhiều hình thức, chẳng hạn:
- Không phản hồi các thông báo hoặc yêu cầu của Trung tâm hoặc Hội đồng Trọng tài trong thời hạn được quy định;
- Không thực hiện quyền lựa chọn Trọng tài viên;
- Không nộp Bản tự bảo vệ hoặc ý kiến đối với yêu cầu của bên còn lại;
- Không cung cấp tài liệu, chứng cứ theo thời hạn tố tụng;
- Không tham gia phiên họp giải quyết tranh chấp dù đã được triệu tập hợp lệ;
- Rời phiên họp mà không được Hội đồng Trọng tài chấp thuận.
Mỗi trường hợp có thể dẫn đến những hệ quả tố tụng khác nhau. Vì vậy, doanh nghiệp cần xác định cụ thể quyền hoặc hành vi tố tụng nào đã không được thực hiện, hành vi đó ở giai đoạn nào và quy định nào được áp dụng áp dụng đối với hành vi này.
2. Một bên không tham gia tố tụng có thể dẫn đến những hệ quả gì?
Không phải mọi trường hợp không tham gia vào tố tụng trọng tài đều dẫn đến cùng một hệ quả. Tùy thuộc vào hành vi tố tụng không được thực hiện, tư cách của bên không tham gia và giai đoạn tố tụng, việc không tham gia có thể dẫn đến những hệ quả khác nhau.
Không thực hiện quyền lựa chọn Trọng tài viên
Việc một bên không thực hiện quyền lựa chọn Trọng tài viên trong thời hạn quy định không làm quá trình thành lập Hội đồng Trọng tài mặc nhiên dừng lại. Theo Quy tắc tố tụng trọng tài áp dụng, việc thành lập Hội đồng Trọng tài vẫn có thể được tiếp tục theo cơ chế tương ứng trong trường hợp một bên không thực hiện quyền lựa chọn của mình.
Điều này có nghĩa, việc không tham gia lựa chọn Trọng tài viên không giúp doanh nghiệp ngăn cản quá trình giải quyết tranh chấp. Ngược lại, doanh nghiệp có thể mất cơ hội chủ động thực hiện quyền tố tụng của mình nếu không thực hiện đúng thời hạn.
Không nộp Bản tự bảo vệ hoặc ý kiến đối với yêu cầu của bên còn lại
Việc Bị đơn không nộp Bản tự bảo vệ hoặc Nguyên đơn không nộp Bản tự bảo vệ đối với Đơn kiện lại của Bị đơn không đồng nghĩa với việc bên đó thừa nhận toàn bộ yêu cầu của bên còn lại.
Tuy nhiên, việc không gửi Bản tự bảo vệ có thể khiến doanh nghiệp mất cơ hội trình bày đầy đủ quan điểm, phản bác lập luận và chứng cứ của đối phương hoặc đưa ra những vấn đề mà mình cho rằng Hội đồng Trọng tài cần xem xét.
Ngoài ra, đối với những vấn đề mà pháp luật hoặc Quy tắc tố tụng yêu cầu một bên phải đưa ra ý kiến hoặc phản đối trong một thời hạn nhất định, việc không thực hiện kịp thời có thể ảnh hưởng đến quyền phản đối của bên đó trong quá trình tố tụng.
Không cung cấp tài liệu, chứng cứ theo thời hạn tố tụng
Tài liệu, chứng cứ là cơ sở để doanh nghiệp chứng minh cho yêu cầu hoặc lập luận của mình. Việc không cung cấp đúng thời hạn có thể ảnh hưởng đến khả năng chứng minh và việc Hội đồng Trọng tài xem xét tài liệu được cung cấp sau đó. Vì vậy, doanh nghiệp cần tuân thủ các thời hạn về chứng cứ do pháp luật, Quy tắc tố tụng hoặc Hội đồng Trọng tài xác định.
Doanh nghiệp có thể tham khảo thêm bài viết Chậm nộp tài liệu, chứng cứ trong tố tụng trọng tài: Doanh nghiệp cần lưu ý gì? để có cái nhìn tổng quan hơn về vấn đề này.
Không phản hồi thông báo hoặc yêu cầu của Trung tâm, Hội đồng Trọng tài
Trong quá trình giải quyết tranh chấp, doanh nghiệp có thể nhận được các thông báo, yêu cầu hoặc chỉ dẫn tố tụng liên quan đến việc cung cấp thông tin, lựa chọn Trọng tài viên, nộp bản tự bảo vệ, tài liệu, chứng cứ hoặc tham gia các hoạt động tố tụng khác.
Việc không phản hồi trong thời hạn quy định có thể khiến doanh nghiệp bỏ lỡ cơ hội thực hiện một quyền tố tụng hoặc không kịp thời đưa ra ý kiến đối với vấn đề đang được xem xét.
Vì vậy, việc theo dõi và xử lý các thông báo tố tụng đúng thời hạn là một phần quan trọng trong việc bảo vệ quyền và lợi ích của doanh nghiệp.
Không tham gia hoặc rời phiên họp giải quyết tranh chấp
Nếu một bên đã được triệu tập hợp lệ nhưng vắng mặt mà không có lý do chính đáng hoặc rời phiên họp mà không được Hội đồng Trọng tài chấp thuận, Hội đồng Trọng tài vẫn có thể tiếp tục giải quyết vụ tranh chấp theo quy định áp dụng.
Trong trường hợp này, bên vắng mặt có thể mất cơ hội trực tiếp trình bày ý kiến, phản hồi lập luận của bên còn lại hoặc giải thích các vấn đề mà Hội đồng Trọng tài cần làm rõ.
Đối với Nguyên đơn, việc vắng mặt tại phiên họp trong trường hợp thuộc quy định áp dụng còn có thể dẫn đến hệ quả đối với chính Đơn khởi kiện. Tương tự, nếu Bị đơn có Đơn kiện lại, việc vắng mặt có thể ảnh hưởng đến việc tiếp tục bảo vệ yêu cầu này.
3. Một bên không tham gia tố tụng có đồng nghĩa bên còn lại sẽ được chấp nhận yêu cầu?
Đây là một trong những hiểu lầm mà doanh nghiệp cần tránh khi tham gia tố tụng trọng tài.
Việc một bên không thực hiện các hành vi tố tụng của mình không đồng nghĩa với việc Hội đồng Trọng tài sẽ mặc nhiên chấp nhận toàn bộ yêu cầu của bên còn lại. Bên đưa ra yêu cầu vẫn phải trình bày căn cứ, lập luận và cung cấp tài liệu, chứng cứ để chứng minh cho yêu cầu của mình.
Trong trường hợp Bị đơn không tham gia, Hội đồng Trọng tài vẫn xem xét vụ tranh chấp trên cơ sở các tài liệu, chứng cứ và tình tiết có trong hồ sơ, đồng thời thực hiện việc giải quyết tranh chấp theo pháp luật và Quy tắc tố tụng trọng tài áp dụng. Vì vậy, việc Bị đơn không tham gia tố tụng không đồng nghĩa với việc mọi yêu cầu của Nguyên đơn đương nhiên được chấp nhận.
Ngược lại, đối với bên không tham gia, hệ quả đáng lưu ý là có thể mất đi cơ hội thực hiện các quyền tố tụng của mình. Tùy vào hành vi không được thực hiện và giai đoạn tố tụng, doanh nghiệp có thể không còn cơ hội trình bày quan điểm, phản bác yêu cầu của bên còn lại, cung cấp tài liệu, chứng cứ hoặc đưa ra ý kiến đối với những vấn đề cần được xem xét.
Do đó, việc một bên không tham gia tố tụng không làm thay đổi nguyên tắc Hội đồng Trọng tài phải xem xét vụ tranh chấp trên cơ sở hồ sơ và các quy định áp dụng; nhưng sự không tham gia có thể khiến chính doanh nghiệp hạn chế khả năng bảo vệ quyền và lợi ích của mình.
4. Doanh nghiệp cần làm gì để chủ động tham gia tố tụng và hạn chế rủi ro?
Từ những hệ quả có thể phát sinh khi không thực hiện các hành vi tố tụng đúng thời hạn, doanh nghiệp cần chủ động theo dõi và tham gia xuyên suốt quá trình giải quyết tranh chấp, thay vì chỉ tập trung vào phiên họp giải quyết tranh chấp.
Một số vấn đề doanh nghiệp nên lưu ý:
Theo dõi đầy đủ các thông báo, yêu cầu và thời hạn tố tụng
Doanh nghiệp nên phân công người phụ trách theo dõi toàn bộ thông tin từ Trung tâm và Hội đồng Trọng tài, đặc biệt là các thời hạn liên quan đến việc lựa chọn Trọng tài viên, nộp Bản tự bảo vệ, cung cấp tài liệu, chứng cứ và đưa ra ý kiến.
Chủ động thực hiện các quyền tố tụng trong thời hạn được yêu cầu
Doanh nghiệp không nên chờ đến khi được nhắc nhở hoặc đến gần phiên họp mới thực hiện các quyền của mình. Việc lựa chọn Trọng tài viên, trình bày quan điểm, phản đối hoặc cung cấp tài liệu, chứng cứ cần được thực hiện trong thời hạn được yêu cầu.
Nếu không thể thực hiện đúng thời hạn, cần chủ động thông báo và đề nghị xử lý phù hợp
Trong trường hợp phát sinh lý do khách quan khiến doanh nghiệp không thể tham gia hoặc thực hiện một hành vi tố tụng đúng thời hạn, doanh nghiệp nên thông báo sớm cho Trung tâm hoặc Hội đồng Trọng tài bằng những hình thức cụ thể và thực hiện các thủ tục cần thiết, thay vì không đưa ra phản hồi hoặc chờ đến khi thời hạn đã hết.
Chuẩn bị trước tài liệu, chứng cứ và ý kiến cần thiết
Việc chuẩn bị sớm giúp doanh nghiệp có đủ thời gian rà soát hồ sơ, hoàn thiện lập luận, thu thập chứng cứ và thực hiện các quyền tố tụng trong thời hạn được quy định.
Chủ động tham gia phiên họp giải quyết tranh chấp
Phiên họp giải quyết tranh chấp là cơ hội để doanh nghiệp trực tiếp trình bày quan điểm, giải thích các vấn đề liên quan và phản hồi những lập luận, tài liệu do bên còn lại đưa ra. Vì vậy, doanh nghiệp nên chủ động tham gia và chuẩn bị đầy đủ cho phiên họp giải quyết tranh chấp để có thể bảo vệ tốt nhất quyền và lợi ích của mình.
Kết luận
Trong tố tụng trọng tài, một bên có quyền lựa chọn cách thức thực hiện các quyền tố tụng của mình, nhưng sự không tham gia không phải lúc nào cũng làm cho quá trình giải quyết tranh chấp dừng lại. Tùy từng trường hợp, việc không phản hồi, không thực hiện quyền tố tụng hoặc vắng mặt tại phiên họp có thể khiến doanh nghiệp mất đi những cơ hội quan trọng để trình bày lập trường và bảo vệ yêu cầu của mình.
Vì vậy, thay vì xem sự không tham gia như một cách trì hoãn hoặc né tránh tranh chấp, doanh nghiệp cần chủ động theo dõi quá trình tố tụng, kiểm soát thời hạn và đánh giá đầy đủ hệ quả trước khi quyết định không thực hiện một quyền tố tụng.
– BAN THƯ KÝ VTA –
Điều khoản trọng tài mẫu (Model Arbitration Clause) của VTA: “Mọi tranh chấp phát sinh từ hoặc liên quan đến hợp đồng này sẽ được giải quyết bằng trọng tài tại Trung tâm Trọng tài Thương nhân Việt Nam (VTA) theo Quy tắc tố tụng trọng tài của Trung tâm này”. “Any dispute arising out of or in relation with this contract shall be resolved by arbitration at the Vietnam Traders Arbitration Centre (VTA) in accordance with its Rules of Arbitration”.
Trung tâm Trọng tài Thương nhân Việt Nam (VTA) là cơ quan tổ chức, điều phối hoạt động giải quyết tranh chấp trong kinh doanh bằng trọng tài quy chế, với thẩm quyền giải quyết các tranh chấp: (i) Tranh chấp giữa các bên phát sinh từ hoạt động thương mại; (ii) tranh chấp giữa các bên trong đó có ít nhất một bên có hoạt động thương mại; (iii) tranh chấp giữa các bên mà pháp luật quy định giải quyết bằng Trọng tài.
