EN
Tuy nhiên, khi tranh chấp phát sinh, chính điều khoản giải quyết tranh chấp này lại có thể trở thành nguyên nhân dẫn đến những tranh cãi mới: tranh chấp sẽ được giải quyết ở đâu, trung tâm trọng tài nào có thẩm quyền, điều khoản có đủ rõ để áp dụng hay không…
Lúc này, thay vì tập trung giải quyết nội dung tranh chấp, doanh nghiệp có thể phải mất thêm nhiều thời gian và chi phí để xử lý những vấn đề phát sinh từ chính điều khoản trọng tài. Vậy doanh nghiệp nên xây dựng điều khoản trọng tài như thế nào để hạn chế những rủi ro này?
1. Vì sao điều khoản trọng tài lại quan trọng?
Điều khoản trọng tài không chỉ đơn thuần thể hiện việc các bên lựa chọn trọng tài để giải quyết tranh chấp. Đây còn là cơ sở để xác định nhiều vấn đề quan trọng của toàn bộ quá trình tố tụng, chẳng hạn như:
- cơ chế giải quyết tranh chấp;
- trung tâm trọng tài có thẩm quyền;
- quy tắc tố tụng được áp dụng;
- cách thức thành lập Hội đồng trọng tài;
- địa điểm trọng tài;
- các nội dung khác theo thỏa thuận của các bên và quy định pháp luật.
Một điều khoản được xây dựng rõ ràng ngay từ đầu sẽ giúp:
- hạn chế tranh cãi về thẩm quyền;
- giảm nguy cơ kéo dài quá trình giải quyết tranh chấp;
- tạo điều kiện để thủ tục tố tụng được tiến hành thuận lợi và hiệu quả hơn.
Vì vậy, điều khoản trọng tài không nên được xem là một điều khoản “điền cho đủ”, mà cần được thiết kế phù hợp với đặc điểm của từng giao dịch thương mại.
2. Những rủi ro doanh nghiệp thường gặp khi soạn điều khoản trọng tài
Trên thực tế, nhiều tranh cãi về thẩm quyền không xuất phát từ bản thân tranh chấp mà lại bắt nguồn từ cách điều khoản trọng tài được xây dựng. Một số rủi ro doanh nghiệp thường gặp gồm:
Ghi không chính xác tên của trung tâm trọng tài
Trong thực tế, doanh nghiệp đôi khi ghi thiếu, ghi sai hoặc sử dụng tên gọi không chính thức của trung tâm trọng tài. Không phải mọi trường hợp thể hiện không chính xác tên của Trung tâm trọng tài đều dẫn đến việc thỏa thuận trọng tài không thể áp dụng. Tuy nhiên, điều này có thể làm phát sinh nhiều tranh cãi xoay quanh việc xác định Trung tâm trọng tài có thẩm quyền giải quyết tranh chấp; từ đó làm kéo dài thời gian xử lý tranh chấp.
Quy định đồng thời nhiều phương thức giải quyết tranh chấp
Một số trường hợp, tại điều khoản giải quyết tranh chấp trong hợp đồng, các bên vừa thỏa thuận giải quyết tranh chấp tại Tòa án, vừa thỏa thuận giải quyết tranh chấp tại trọng tài mà không xác định rõ thứ tự ưu tiên sử dụng hai cơ chế này. Việc quy định như vậy có thể khiến vấn đề xác định cơ quan có thẩm quyền trở nên phức tạp hơn khi tranh chấp phát sinh.
Sao chép điều khoản từ hợp đồng khác nhưng không kiểm tra
Điều khoản phù hợp với một giao dịch chưa chắc đã phù hợp với giao dịch khác. Việc sao chép nguyên mẫu mà không rà soát lại có thể khiến điều khoản không còn phù hợp với:
- lĩnh vực kinh ;
- bản chất của giao dịch;
- nhu cầu thực tế của doanh nghiệp.
3. Làm thế nào để xây dựng một điều khoản trọng tài rõ ràng và hạn chế rủi ro?
Để điều khoản trọng tài có thể vận hành hiệu quả khi tranh chấp phát sinh, doanh nghiệp nên cân nhắc một số vấn đề sau:
Thể hiện rõ ý chí lựa chọn trọng tài
Điều khoản trọng tài cần thể hiện rõ rằng các bên thống nhất lựa chọn trọng tài là phương thức giải quyết tranh chấp. Việc diễn đạt rõ ràng ngay từ đầu sẽ giúp hạn chế những cách hiểu khác nhau về thẩm quyền giải quyết tranh chấp của trọng tài.
Xác định chính xác tổ chức trọng tài
Nếu các bên thống nhất trao thẩm quyền giải quyết tranh chấp cho một trung tâm trọng tài cụ thể, doanh nghiệp cần đảm bảo thể hiện đầy đủ và chính xác tên của trung tâm trọng tài đó. Đây là một trong những nội dung quan trọng giúp doanh nghiệp có thể thực hiện việc khởi kiện ngay khi tranh chấp phát sinh và hạn chế tranh cãi về thẩm quyền sau này.
Nội dung thỏa thuận trọng tài rõ ràng, đầy đủ
Để tối ưu hóa thời gian giải quyết tranh chấp, tránh những tranh luận không đáng có trong quá trình giải quyết tranh chấp, doanh nghiệp cần xác lập thỏa thuận trọng tài có nội dung đầy đủ, rõ ràng về các vấn đề sau đây:
- số lượng trọng tài viên;
- địa điểm trọng tài;
- ngôn ngữ tố tụng;
- luật áp dụng (đối với giao dịch có yếu tố nước ngoài);
- việc áp dụng thủ tục rút gọn (nếu có);
- các nội dung khác (nếu cần thiết).
Tham khảo điều khoản mẫu của các trung tâm trọng tài uy
Đối với phần lớn các hợp đồng thương mại, doanh nghiệp nên ưu tiên tham khảo điều khoản trọng tài mẫu do các trung tâm trọng tài uy tín ban hành và chỉ điều chỉnh khi thực sự cần thiết, để phù hợp với nhu cầu và tranh chấp mà mình đang gặp phải.
5. Điều khoản trọng tài tham khảo
Các trung tâm trọng tài đều công bố điều khoản trọng tài mẫu để doanh nghiệp tham khảo. Ví dụ, điều khoản mẫu của VTA như sau:
“Mọi tranh chấp phát sinh từ hoặc liên quan đến Hợp đồng này sẽ được giải quyết bằng trọng tài tại Trung tâm Trọng tài Thương nhân Việt Nam (VTA) theo Quy tắc Tố tụng trọng tài của Trung tâm này. Hội đồng trọng tài gồm 03 (ba) trọng tài viên. Địa điểm trọng tài là TP. Hồ Chí Minh, Việt Nam. Luật áp dụng cho Hợp đồng này là Pháp luật Việt Nam. Ngôn ngữ Trọng tài là tiếng Việt.”
Tùy từng giao dịch, doanh nghiệp có thể cân nhắc điều chỉnh các nội dung như số lượng trọng tài viên, địa điểm trọng tài, ngôn ngữ hoặc luật áp dụng để phù hợp với nhu cầu, kế hoạch giải quyết tranh chấp của mình.
6. Một số hiểu lầm doanh nghiệp thường gặp về điều khoản trọng tài
Điều khoản trọng tài càng chi tiết thì càng an toàn?
Không hẳn. Điều quan trọng là điều khoản trọng tài phải rõ ràng, thống nhất và có khả năng được áp dụng trên thực tế.
Có thể quy định đồng thời Tòa án và trọng tài trong cùng một điều khoản?
Doanh nghiệp cần cân nhắc cách diễn đạt. Việc quy định đồng thời nhiều cơ chế nhưng không xác định rõ cách áp dụng có thể làm phát sinh tranh cãi về thẩm quyền, từ đó gây kéo dài thời gian và gia tăng chi phí giải quyết tranh chấp.
Ghi sai tên trung tâm trọng tài thì điều khoản trọng tài sẽ vô hiệu?
Không phải mọi trường hợp đều như vậy. Việc điều khoản trọng tài vẫn có thể được áp dụng hay không còn phụ thuộc vào nội dung thỏa thuận cụ thể, khả năng xác định được ý chí thực sự của các bên khi giao kết hợp đồng và sự thỏa thuận giữa các bên.
7. Checklist dành cho doanh nghiệp
Trước khi ký hợp đồng, doanh nghiệp nên tự rà soát:
- Điều khoản đã thể hiện rõ ý chí lựa chọn trọng tài chưa?
- Đã ghi chính xác tên trung tâm trọng tài chưa?
- Có quy định đồng thời Tòa án và trọng tài không?
- Điều khoản có thống nhất với toàn bộ hợp đồng không?
- Các nội dung về địa điểm, ngôn ngữ, luật áp dụng đã phù hợp chưa?
- Đã tham khảo điều khoản mẫu của trung tâm trọng tài chưa?
KẾT LUẬN
Một điều khoản trọng tài chỉ chiếm vài dòng trong hợp đồng nhưng có thể ảnh hưởng đến toàn bộ quá trình giải quyết tranh chấp sau này. Vì vậy, doanh nghiệp nên dành sự quan tâm ngay từ giai đoạn đàm phán và ký kết hợp đồng thay vì chỉ xem đây là một điều khoản mang tính thủ tục.
Việc xây dựng điều khoản trọng tài rõ ràng, phù hợp với từng giao dịch và tham khảo điều khoản mẫu của các trung tâm trọng tài uy tín sẽ giúp doanh nghiệp hạn chế tranh cãi về thẩm quyền, tiết kiệm thời gian, chi phí và chủ động hơn trong việc bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình khi tranh chấp phát sinh.
– BAN THƯ KÝ VTA –
Điều khoản trọng tài mẫu (Model Arbitration Clause) của VTA: “Mọi tranh chấp phát sinh từ hoặc liên quan đến hợp đồng này sẽ được giải quyết bằng trọng tài tại Trung tâm Trọng tài Thương nhân Việt Nam (VTA) theo Quy tắc tố tụng trọng tài của Trung tâm này”. “Any dispute arising out of or in relation with this contract shall be resolved by arbitration at the Vietnam Traders Arbitration Centre (VTA) in accordance with its Rules of Arbitration”.
Trung tâm Trọng tài Thương nhân Việt Nam (VTA) là cơ quan tổ chức, điều phối hoạt động giải quyết tranh chấp trong kinh doanh bằng trọng tài quy chế, với thẩm quyền giải quyết các tranh chấp: (i) Tranh chấp giữa các bên phát sinh từ hoạt động thương mại; (ii) tranh chấp giữa các bên trong đó có ít nhất một bên có hoạt động thương mại; (iii) tranh chấp giữa các bên mà pháp luật quy định giải quyết bằng Trọng tài.
