EN
Một phán quyết trọng tài có lợi không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp sẽ ngay lập tức thu hồi được khoản tiền đang tranh chấp, nhận lại tài sản hoặc buộc bên còn lại thực hiện đúng nghĩa vụ của mình. Trong nhiều trường hợp, những khó khăn lớn nhất chỉ bắt đầu xuất hiện sau khi phán quyết được ban hành, chẳng hạn như:
- bên phải thi hành chậm hoặc không tự nguyện thực hiện nghĩa vụ;
- bên còn lại yêu cầu Tòa án hủy phán quyết trọng tài;
- doanh nghiệp bỏ lỡ các thời hạn pháp lý quan trọng; hoặc
- thiếu sự chuẩn bị cần thiết cho việc thực hiện hoặc thi hành phán quyết.
Chính vì vậy, bên cạnh việc chuẩn bị kỹ lưỡng cho quá trình tố tụng, doanh nghiệp cũng cần chủ động xây dựng kế hoạch xử lý ngay sau khi nhận được phán quyết trọng tài. Đây là bước quan trọng giúp bảo đảm kết quả giải quyết tranh chấp được hiện thực hóa trên thực tế và hạn chế những rủi ro phát sinh sau này.
1. Sau phiên họp, doanh nghiệp không nên chỉ chờ phán quyết
Sau khi phiên họp giải quyết tranh chấp kết thúc, doanh nghiệp không còn tiếp tục trình bày hay tranh luận về nội dung vụ việc. Hội đồng trọng tài sẽ xem xét hồ sơ và ban hành phán quyết theo quy định của pháp luật và quy tắc tố tụng áp dụng.
Đối với doanh nghiệp, đây không phải là giai đoạn “chờ kết quả” một cách thụ động. Ngay từ thời điểm này, doanh nghiệp nên chủ động chuẩn bị cho những công việc sẽ phát sinh sau khi phán quyết được ban hành, bởi nhiều quyền và nghĩa vụ quan trọng chỉ bắt đầu được thực hiện từ giai đoạn này.
2. Doanh nghiệp nên làm gì sau khi nhận phán quyết trọng tài?
Bước 1: Theo dõi việc ban hành và tiếp nhận phán quyết
Việc đầu tiên doanh nghiệp cần thực hiện là theo dõi việc ban hành và tiếp nhận phán quyết trọng tài một cách kịp thời. Điều này không chỉ giúp doanh nghiệp nắm bắt kết quả giải quyết tranh chấp mà còn bảo đảm không bỏ lỡ các thời hạn pháp lý để thực hiện những quyền và nghĩa vụ tiếp theo.
Doanh nghiệp nên:
- nắm rõ thời hạn hoặc dự kiến thời điểm ban hành phán quyết theo Quy tắc tố tụng áp dụng hoặc thông báo của Hội đồng trọng tài (nếu có).
- thường xuyên theo dõi các thông báo từ trung tâm trọng tài;
- kiểm tra email, thư tín và các phương thức liên lạc đã đăng ký; và
- kịp thời cập nhật khi có thay đổi về địa chỉ, người đại diện hoặc thông tin liên hệ.
Doanh nghiệp cần lưu ý: Theo quy định của pháp luật, nếu phán quyết được gửi đến đúng địa chỉ hoặc phương thức liên hệ mà doanh nghiệp đã đăng ký thì vẫn có thể được coi là đã được tống đạt hợp lệ. Vì vậy, việc không cập nhật thông tin liên hệ có thể khiến doanh nghiệp bỏ lỡ những thời hạn quan trọng để thực hiện các quyền của mình sau khi phán quyết được ban hành.
Bước 2: Rà soát kỹ nội dung phán quyết trước khi thực hiện
Nhiều doanh nghiệp chỉ quan tâm đến việc mình thắng hay thua trong vụ tranh chấp mà bỏ qua việc kiểm tra toàn bộ nội dung của phán quyết. Tuy nhiên, những sai sót nhỏ về thông tin hoặc cách thể hiện trong phán quyết cũng có thể gây khó khăn cho quá trình thực hiện hoặc thi hành sau này.
Doanh nghiệp nên rà soát:
- thông tin của các bên;
- phạm vi yêu cầu được chấp nhận hoặc bác bỏ;
- quyền và nghĩa vụ của từng bên;
- số tiền phải thanh toán;
- thời hạn thực hiện;
- các điều kiện hoặc nghĩa vụ kèm theo (nếu có); và
- kiểm tra xem Hội đồng trọng tài đã giải quyết đầy đủ toàn bộ các yêu cầu mà doanh nghiệp đã đưa ra hay chưa.
Nếu phát hiện sai sót hoặc nội dung chưa rõ, doanh nghiệp có thể cân nhắc:
- yêu cầu sửa chữa lỗi đánh máy, lỗi số liệu hoặc lỗi tính toán;
- yêu cầu giải thích nội dung của phán quyết; hoặc
- yêu cầu Hội đồng trọng tài ban hành phán quyết bổ sung đối với những yêu cầu đã được trình bày nhưng chưa được giải quyết.
Việc rà soát kỹ ngay từ đầu sẽ giúp hạn chế những vướng mắc trong quá trình thi hành phán quyết sau này.
Bước 3: Chuẩn bị phương án thực hiện hoặc thi hành phán quyết
Sau khi nhận được phán quyết, doanh nghiệp nên nhanh chóng xây dựng kế hoạch thực hiện phù hợp với vị trí của mình trong vụ tranh chấp, thay vì chờ đến khi phát sinh khó khăn mới bắt đầu xử lý.
Nếu là bên được thi hành, doanh nghiệp nên chủ động trao đổi với bên còn lại về phương án thực hiện, chuẩn bị hồ sơ phục vụ việc thi hành và xây dựng kế hoạch thu hồi khoản tiền hoặc tài sản theo phán quyết.
Nếu hai bên vẫn còn duy trì quan hệ hợp tác, doanh nghiệp cũng có thể cân nhắc các phương án phù hợp như thanh toán từng phần, cấn trừ công nợ hoặc điều chỉnh phương thức thực hiện nghĩa vụ, miễn không trái với nội dung của phán quyết và quy định của pháp luật. Trong nhiều trường hợp, những giải pháp linh hoạt này có thể giúp các bên giảm chi phí, tiết kiệm thời gian và duy trì quan hệ kinh doanh.
Ngược lại, nếu là bên phải thi hành, doanh nghiệp cần xác định đầy đủ các nghĩa vụ của mình, đánh giá khả năng thực hiện đúng thời hạn và chủ động xây dựng phương án thanh toán hoặc thực hiện nghĩa vụ nhằm hạn chế phát sinh thêm chi phí, lãi chậm trả hoặc những tranh chấp mới.
Sự chủ động ở giai đoạn này không chỉ giúp doanh nghiệp tiết kiệm thời gian và chi phí mà còn góp phần bảo đảm việc thực hiện phán quyết diễn ra hiệu quả hơn.
Bước 4: Chủ động chuẩn bị cho các tình huống có thể phát sinh
Trên thực tế, không phải mọi phán quyết trọng tài đều được các bên tự nguyện thực hiện. Vì vậy, doanh nghiệp nên dự liệu trước những tình huống có thể phát sinh để có phương án xử lý phù hợp.
Trường hợp bên phải thi hành không tự nguyện thi hành
Doanh nghiệp cần chuẩn bị đầy đủ hồ sơ để yêu cầu Cơ quan thi hành án dân sự tổ chức thi hành theo quy định, đồng thời chủ động thu thập và cung cấp thông tin về tài sản hoặc điều kiện thi hành án của bên phải thi hành (nếu có).
Trên thực tế, hiệu quả thi hành phán quyết thường phụ thuộc đáng kể vào việc doanh nghiệp có nắm được thông tin về tài sản, tài khoản, công nợ hoặc các nguồn thu của bên phải thi hành hay không. Việc chủ động phối hợp với cơ quan thi hành án và cung cấp những thông tin này có thể giúp rút ngắn thời gian thi hành, đồng thời nâng cao khả năng thu hồi khoản tiền hoặc tài sản theo phán quyết.
Trường hợp phát sinh yêu cầu hủy phán quyết trọng tài
Trong thời hạn luật định, bên còn lại có quyền yêu cầu Tòa án hủy phán quyết trọng tài nếu thuộc các căn cứ được Luật Trọng tài thương mại quy định.
Tuy nhiên, việc một bên nộp đơn yêu cầu hủy phán quyết không đồng nghĩa với việc phán quyết chắc chắn sẽ bị hủy. Tòa án chỉ xem xét các căn cứ hủy theo quy định của pháp luật, chứ không xem xét lại nội dung của vụ tranh chấp. Do đó, khi phát sinh yêu cầu hủy, doanh nghiệp cần chủ động phối hợp với luật sư hoặc bộ phận pháp chế để chuẩn bị hồ sơ, tài liệu và bảo vệ tính hợp pháp của phán quyết.
3. Những sai lầm doanh nghiệp thường gặp sau khi nhận phán quyết trọng tài
Trên thực tế, nhiều doanh nghiệp dành phần lớn sự quan tâm cho quá trình giải quyết tranh chấp nhưng lại chưa chú trọng đúng mức đến giai đoạn sau khi nhận phán quyết. Một số sai lầm thường gặp gồm:
- chỉ đọc phần kết luận mà không rà soát toàn bộ nội dung phán quyết;
- không cập nhật thông tin liên hệ để tiếp nhận văn bản tố tụng;
- chậm chuẩn bị hồ sơ yêu cầu thi hành án khi bên phải thi hành không tự nguyện thực hiện;
- không theo dõi khả năng phát sinh yêu cầu hủy phán quyết trọng tài; và
- chưa chủ động xây dựng phương án thương lượng hoặc phối hợp với bên còn lại nhằm rút ngắn thời gian thực hiện phán quyết.
Việc nhận diện sớm những sai lầm này sẽ giúp doanh nghiệp hạn chế rủi ro và nâng cao hiệu quả thực hiện phán quyết trên thực tế.
4. Vì sao doanh nghiệp nên chủ động ngay sau khi nhận phán quyết trọng tài?
Việc chủ động ngay từ giai đoạn sau khi nhận phán quyết có thể giúp doanh nghiệp:
- không bỏ lỡ các thời hạn pháp lý quan trọng;
- kịp thời phát hiện và xử lý những sai sót trong phán quyết;
- chuẩn bị đầy đủ phương án thực hiện hoặc thi hành phán quyết;
- giảm thời gian thu hồi khoản phải thu hoặc tài sản theo phán quyết;
- hạn chế rủi ro khi bên còn lại chậm thi hành hoặc yêu cầu hủy phán quyết; và
- nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp.
5. Sau mỗi phán quyết, doanh nghiệp cũng nên rà soát lại hệ thống quản trị tranh chấp
Việc một vụ tranh chấp kết thúc cũng là thời điểm phù hợp để doanh nghiệp nhìn lại toàn bộ quá trình xử lý nhằm nâng cao năng lực quản trị rủi ro pháp lý cho các giao dịch trong tương lai.
Doanh nghiệp có thể xem xét một số vấn đề như:
- điều khoản trọng tài trong hợp đồng đã được xây dựng phù hợp hay chưa;
- quy trình quản lý và lưu trữ chứng cứ có đáp ứng yêu cầu khi phát sinh tranh chấp không;
- cơ chế phối hợp giữa bộ phận pháp chế, kinh doanh và tài chính đã thực sự hiệu quả chưa;
- quy trình phê duyệt hợp đồng hoặc quản trị công nợ có cần được điều chỉnh để hạn chế rủi ro phát sinh tranh chấp hay không.
Việc chủ động rà soát và hoàn thiện những nội dung này không chỉ giúp doanh nghiệp xử lý tốt hơn các tranh chấp trong tương lai mà còn góp phần xây dựng một hệ thống quản trị pháp lý hiệu quả và bền vững.
Kết luận
Một vụ tranh chấp chỉ thực sự khép lại khi phán quyết trọng tài được thực hiện đầy đủ trên thực tế. Vì vậy, bên cạnh việc theo đuổi một kết quả có lợi tại trọng tài, doanh nghiệp cũng cần chủ động chuẩn bị cho giai đoạn sau phán quyết, từ việc theo dõi và rà soát nội dung phán quyết, xây dựng phương án thực hiện, đến xử lý các tình huống phát sinh trong quá trình thi hành.
Bên cạnh đó, mỗi vụ tranh chấp cũng là cơ hội để doanh nghiệp nhìn lại và hoàn thiện hệ thống quản trị rủi ro pháp lý của mình. Sự chủ động ở giai đoạn sau phán quyết không chỉ góp phần bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp trong vụ việc hiện tại mà còn giúp doanh nghiệp hạn chế những tranh chấp tương tự trong các giao dịch kinh doanh về sau.
– BAN THƯ KÝ VTA –
Điều khoản trọng tài mẫu (Model Arbitration Clause) của VTA: “Mọi tranh chấp phát sinh từ hoặc liên quan đến hợp đồng này sẽ được giải quyết bằng trọng tài tại Trung tâm Trọng tài Thương nhân Việt Nam (VTA) theo Quy tắc tố tụng trọng tài của Trung tâm này”. “Any dispute arising out of or in relation with this contract shall be resolved by arbitration at the Vietnam Traders Arbitration Centre (VTA) in accordance with its Rules of Arbitration”.
Trung tâm Trọng tài Thương nhân Việt Nam (VTA) là cơ quan tổ chức, điều phối hoạt động giải quyết tranh chấp trong kinh doanh bằng trọng tài quy chế, với thẩm quyền giải quyết các tranh chấp: (i) Tranh chấp giữa các bên phát sinh từ hoạt động thương mại; (ii) tranh chấp giữa các bên trong đó có ít nhất một bên có hoạt động thương mại; (iii) tranh chấp giữa các bên mà pháp luật quy định giải quyết bằng Trọng tài.
