EN
Việc lựa chọn Trọng tài viên không chỉ là một thủ tục tố tụng mà còn có thể ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả giải quyết tranh chấp, tiến độ xử lý vụ việc và khả năng đáp ứng các mục tiêu, kỳ vọng của doanh nghiệp.
Vậy doanh nghiệp nên đánh giá những yếu tố nào khi lựa chọn Trọng tài viên? Và có thể tìm hiểu các thông tin này bằng cách nào?
1. Doanh nghiệp nên đánh giá những yếu tố nào khi lựa chọn trọng tài viên?
Trước khi đưa ra quyết định chỉ định Trọng tài viên – chủ thể doanh nghiệp tin tưởng rằng họ sẽ đủ chuyên môn và mẫn cán để giải quyết tranh chấp đang gặp phải, doanh nghiệp cần cân nhắc nhiều yếu tố như: (i) chuyên môn phù hợp với tính chất của tranh chấp, (ii) kinh nghiệm thực tiễn, (iii) tính độc lập và khách quan, (iv) khả năng điều hành tố tụng cũng như (v) kinh nghiệm xử lý các tranh chấp có yếu tố nước ngoài. Trong nhiều trường hợp, việc lựa chọn đúng Trọng tài viên có thể ảnh hưởng đáng kể đến hiệu quả giải quyết tranh chấp và tiến độ tố tụng.
Doanh nghiệp có thể tìm hiểu chi tiết các tiêu chí lựa chọn trọng tài viên cũng như mối tương quan giữa việc đưa ra lựa chọn được trọng tài viên phù hợp với hiệu quả giải quyết tranh chấp thông qua bài viết: “Doanh nghiệp cần quan tâm gì khi lựa chọn Trọng tài viên?”.
2. Doanh nghiệp có thể tìm hiểu thông tin về trọng tài viên bằng cách nào?
Tham khảo danh sách Trọng tài viên và thông tin công khai từ Trung tâm trọng tài
Hiện nay, để phục vụ cho việc giải quyết tranh chấp, nhiều Trung tâm trọng tài đã niêm yết công khai:
- danh sách Trọng tài viên;
- lĩnh vực chuyên môn;
- kinh nghiệm nghề nghiệp; và
- thông tin nghề nghiệp cơ bản của Trọng tài viên.
Đây thường là nguồn thông tin đầu tiên, đáng tin cậy để doanh nghiệp có thể tham khảo trước khi đưa ra lựa chọn. Thông qua các thông tin này, doanh nghiệp có thể bước đầu đánh giá:
- mức độ phù hợp của trọng tài viên với loại tranh chấp;
- kinh nghiệm chuyên môn; và
- lĩnh vực hoạt động của Trọng tài viên.
Tìm hiểu hồ sơ nghề nghiệp và kinh nghiệm thực tiễn
Ngoài thông tin từ Danh sách trọng tài viên của Trung tâm trọng tài, thông qua các công cụ tra cứu trực tuyến, doanh nghiệp cũng có thể chủ động tìm hiểu thêm một số thông tin khác về trọng tài viên như:
- lĩnh vực hành nghề chính;
- kinh nghiệm tư vấn hoặc giải quyết tranh chấp;
- hoạt động nghiên cứu;
- kinh nghiệm về lĩnh vực thương mại; hoặc
- các khía cạnh khác liên quan đến lĩnh vực tranh chấp.
Trong nhiều trường hợp, những yếu tố này có thể giúp doanh nghiệp đánh giá rõ hơn mức độ phù hợp của trọng tài viên với tính chất tranh chấp.
Tham khảo các bài viết chuyên môn, hội thảo và hoạt động nghề nghiệp của Trọng tài viên
Doanh nghiệp có thể tìm hiểu thêm về trọng tài viên thông qua theo dõi các hội thảo chuyên ngành, hoạt động học thuật, đào tạo hoặc các bài viết chuyên môn.
Thông qua các hoạt động này, doanh nghiệp có thể phần nào hiểu thêm về:
- góc nhìn chuyên môn;
- cách tiếp cận vấn đề pháp lý; hoặc
- kinh nghiệm thực tiễn của Trọng tài viên.
Chủ động tìm hiểu cơ chế lựa chọn Trọng tài viên từ sớm
Trong thực tế, nhiều doanh nghiệp chỉ bắt đầu tìm hiểu Trọng tài viên khi tranh chấp đã phát sinh và thời gian lựa chọn không còn nhiều. Tuy nhiên, đối với các hợp đồng có giá trị lớn, quan hệ hợp tác dài hạn hoặc giao dịch có nguy cơ phát sinh tranh chấp cao,… doanh nghiệp có thể chủ động tìm hiểu từ sớm:
- danh sách Trọng tài viên;
- quy tắc tố tụng;
- lĩnh vực tranh chấp; và
- cơ chế thành lập Hội đồng trọng tài của trung tâm trọng tài được lựa chọn.
Điều này thường giúp doanh nghiệp chủ động hơn khi tranh chấp thực sự phát sinh.
3. Doanh nghiệp cần lưu ý gì khi lựa chọn trọng tài viên?
Việc lựa chọn Trọng tài viên là quyền hợp pháp của doanh nghiệp trong tố tụng trọng tài. Tuy nhiên, doanh nghiệp cũng cần lưu ý:
- việc lựa chọn nên hướng đến tính phù hợp với vụ việc;
- không nên lựa chọn trọng tài viên chỉ dựa vào sự quen thuộc;
- không nên hiểu việc chỉ định Trọng tài viên là tìm người “có lợi” cho mình; và
- cần tôn trọng tính độc lập, khách quan của quá trình tố tụng trọng tài.
Bên cạnh đó, doanh nghiệp cũng cần hiểu rằng, doanh nghiệp có quyền đưa ra lựa chọn trọng tài viên, người mà doanh nghiệp tin tưởng họ sẽ hiểu rõ về tranh chấp giữa các bên đang gặp phải, là người có thể hạn chế những hiểu lầm có thể nảy sinh trong quá trình thảo luận xem xét của Hội đồng trọng tài, phát sinh từ sự khác biệt về văn hóa, ngôn ngữ. Do đó, doanh nghiệp không được thực hiện những hành động làm ảnh hưởng đến tính độc lập, khách quan của trọng tài viên trong hoạt động giải quyết tranh chấp.
4. Câu hỏi thường gặp khi thực hiện lựa chọn trọng tài viên
Ngoài việc được doanh nghiệp chỉ định, trọng tài viên có thể tham gia giải quyết tranh chấp bằng cách nào?
Chỉ định trọng tài viên tham gia giải quyết tranh chấp là quyền năng của doanh nghiệp. Tuy nhiên, trong trường hợp doanh nghiệp không thực hiện chỉ định trọng tài viên, doanh nghiệp có thể yêu cầu Trung tâm trọng tài chỉ định trọng tài viên thay cho mình. Khi nhận được yêu cầu này của doanh nghiệp, Chủ tịch Trung tâm trọng tài sẽ đánh giá hồ sơ vụ tranh chấp, xem xét tính chất, lĩnh vực tranh chấp để chỉ định trọng tài viên tham gia Hội đồng trọng tài thay cho doanh nghiệp.
Trọng tài viên có bắt buộc phải là luật sư không?
Không. Tùy theo quy định pháp luật và quy tắc của từng trung tâm trọng tài, Trọng tài viên có thể là luật sư, chuyên gia, nhà quản lý hoặc người có kinh nghiệm chuyên môn phù hợp.
Do đó, trọng tài viên do doanh nghiệp lựa chọn không bắt buộc phải luôn là luật sư, mà có thể là chuyên gia trong lĩnh vực đang tranh chấp để có thể đưa ra phân xử công bằng, thích đáng.
Có nên lựa chọn người quen thuộc làm Trọng tài viên không?
Doanh nghiệp thường cần ưu tiên tính độc lập, khách quan và phù hợp với vụ việc hơn là mối quan hệ quen biết. Trong một số trường hợp, quan hệ lợi ích có thể làm phát sinh tranh cãi về tính khách quan của Trọng tài viên, làm kéo dài thời gian giải quyết tranh chấp.
Có thể thay đổi Trọng tài viên sau khi đã chỉ định không?
Trong một số trường hợp nhất định, các bên có thể yêu cầu thay đổi Trọng tài viên theo quy định pháp luật hoặc quy tắc tố tụng áp dụng, ví dụ khi có căn cứ cho rằng Trọng tài viên không bảo đảm tính độc lập hoặc khách quan.
Kết luận
Một trong những lợi thế đáng chú ý của trọng tài thương mại là doanh nghiệp không chỉ lựa chọn phương thức giải quyết tranh chấp mà còn có quyền tham gia lựa chọn người trực tiếp giải quyết tranh chấp của mình. Tuy nhiên, quyền lựa chọn đó chỉ thực sự có ý nghĩa khi doanh nghiệp hiểu rõ mình cần đánh giá điều gì, cần tìm hiểu thông tin bằng cách nào và thực hiện bằng cách nào để có thể đưa ra lựa chọn trọng tài viên phù hợp với tính chất tranh chấp cụ thể.
Trong thực tiễn trọng tài, việc lựa chọn đúng Trọng tài viên ngay từ đầu có thể ảnh hưởng đáng kể đến hiệu quả giải quyết tranh chấp, tiến độ tố tụng và tăng khả năng bảo vệ quyền lợi của doanh nghiệp.
– BAN THƯ KÝ VTA –
Điều khoản trọng tài mẫu (Model Arbitration Clause) của VTA: “Mọi tranh chấp phát sinh từ hoặc liên quan đến hợp đồng này sẽ được giải quyết bằng trọng tài tại Trung tâm Trọng tài Thương nhân Việt Nam (VTA) theo Quy tắc tố tụng trọng tài của Trung tâm này”. “Any dispute arising out of or in relation with this contract shall be resolved by arbitration at the Vietnam Traders Arbitration Centre (VTA) in accordance with its Rules of Arbitration”.
Trung tâm Trọng tài Thương nhân Việt Nam (VTA) là cơ quan tổ chức, điều phối hoạt động giải quyết tranh chấp trong kinh doanh bằng trọng tài quy chế, với thẩm quyền giải quyết các tranh chấp: (i) Tranh chấp giữa các bên phát sinh từ hoạt động thương mại; (ii) tranh chấp giữa các bên trong đó có ít nhất một bên có hoạt động thương mại; (iii) tranh chấp giữa các bên mà pháp luật quy định giải quyết bằng Trọng tài.
