Những điều thường được nói về trọng tài có luôn đúng không?

Bài này là bài thứ 6 trong Chủ đề kiến thức: Hiểu đúng về trọng tài

__________

Trong một cuộc họp rà soát hợp đồng, người phụ trách kinh doanh đề xuất chọn trọng tài với một lý do nghe rất thuyết phục:

“Trọng tài nhanh hơn, rẻ hơn, bí mật, có chuyên gia xét xử và phán quyết lại dễ thi hành quốc tế. Vậy chắc chắn tốt hơn Tòa án.”

Không phải tất cả những điều trong câu nói này đều sai. Trên thực tế, chúng phản ánh nhiều đặc điểm đã làm cho trọng tài trở thành một phương thức quan trọng trong giải quyết tranh chấp thương mại.

Vấn đề nằm ở những từ như “luôn”, “chắc chắn” và “đương nhiên”.

Một ưu điểm tiềm năng có thể bị biến thành một lời hứa tuyệt đối. Khi đó, doanh nghiệp lựa chọn cơ chế không dựa trên đặc điểm của giao dịch và tranh chấp, mà dựa trên một hình ảnh lý tưởng hóa. Đến khi vụ việc thực tế không diễn ra đúng như lời quảng bá, họ dễ kết luận ngược lại rằng trọng tài “không hiệu quả”.

Cả hai cách nhìn đều thiếu một bước quan trọng: xác định điều kiện để ưu điểm trở thành kết quả thực tế.

Trọng tài có thể nhanh, nhưng một vụ việc phức tạp vẫn có thể kéo dài. Trọng tài có thể bảo vệ tính riêng tư, nhưng không phải mọi thông tin đều tự động được giữ kín trong mọi hoàn cảnh. Phán quyết có khả năng được công nhận và thi hành xuyên biên giới theo một khuôn khổ rộng, nhưng không vì thế mà tài sản tự chuyển về cho bên thắng.

Bài viết này kiểm tra những nhận định thường gặp không phải để phủ nhận trọng tài, mà để đưa chúng trở về đúng vị trí: những khả năng có giá trị, nhưng cần được thiết kế và quản trị.

Đừng chỉ hỏi nhận định đúng hay sai

Với mỗi câu nói về trọng tài, doanh nghiệp nên đặt ba câu hỏi:

1. Phần nào của nhận định là đúng?
   Đây là đặc điểm cấu trúc hoặc lợi ích thực sự nào của trọng tài?
2. Điều kiện nào khiến nhận định không còn đúng?
   Đặc điểm của tranh chấp, điều khoản, các bên hoặc cách quản lý quá trình có thể làm lợi thế suy giảm ra sao?
3. Doanh nghiệp cần làm gì để biến khả năng thành kết quả?
   Lựa chọn nào phải được thực hiện từ lúc soạn hợp đồng hoặc trong quá trình giải quyết tranh chấp?

Cách tiếp cận này quan trọng vì trọng tài mang tính tự chủ cao. Chính khả năng lựa chọn và thiết kế tạo ra ưu điểm, nhưng cũng có nghĩa chất lượng của cơ chế phụ thuộc nhiều vào những lựa chọn được đưa ra.

Nhận định 1: “Trọng tài luôn nhanh hơn Tòa án”

Phần đúng

Trọng tài có những đặc điểm có thể giúp giảm thời gian giải quyết.

Phán quyết trọng tài là chung thẩm, nên về nguyên tắc không có một chuỗi xét xử sơ thẩm rồi phúc thẩm thông thường như tại Tòa án. Các bên và Hội đồng cũng có thể thiết kế lịch trình phù hợp, giới hạn số vòng văn bản, lựa chọn cách tổ chức phiên họp, sử dụng công nghệ hoặc áp dụng thủ tục rút gọn nếu điều kiện và quy tắc cho phép.

Việc lựa chọn người phân xử có lịch làm việc và kinh nghiệm phù hợp cũng có thể giúp quá trình tập trung hơn. Trong những vụ việc được quản lý tốt, đây là lợi thế đáng kể.

Vì sao không phải lúc nào cũng đúng?

Tốc độ không chỉ phụ thuộc vào tên của phương thức. Một vụ trọng tài vẫn có thể kéo dài khi:

• tranh chấp gồm nhiều hợp đồng, nhiều bên hoặc nhiều yêu cầu;
• có tranh luận đáng kể về thẩm quyền;
• việc thành lập Hội đồng Trọng tài bị chậm;
• các bên yêu cầu nhiều vòng bản trình bày và gia hạn;
• khối lượng chứng cứ lớn, cần giám định hoặc người làm chứng;
• lịch của trọng tài viên, luật sư và chuyên gia khó phối hợp;
• một bên sử dụng chiến thuật trì hoãn;
• sau phán quyết phát sinh thủ tục hủy, công nhận hoặc thi hành.

Tính chung thẩm có thể rút ngắn số cấp xét xử, nhưng không bảo đảm giai đoạn phân xử đầu tiên sẽ ngắn. Một quy trình linh hoạt cũng có thể trở nên dài nếu các bên và Hội đồng không đặt giới hạn rõ ràng.

Doanh nghiệp cần hỏi thêm điều gì?

Không nên chỉ hỏi “trọng tài có nhanh không?” mà nên hỏi:

• quy tắc áp dụng có thủ tục rút gọn không;
• tranh chấp dự kiến cần một hay ba trọng tài viên;
• thời gian thành lập Hội đồng có thể kéo dài ở đâu;
• các bên có thể thống nhất giới hạn số vòng văn bản, chứng cứ và phiên họp không;
• sau phán quyết có khả năng phải thi hành tại đâu.

Kết luận hiệu chỉnh: Trọng tài có thể nhanh hơn khi cơ chế phù hợp và vụ việc được quản lý chủ động; tốc độ không phải thuộc tính tự động của mọi vụ trọng tài.

Nhận định 2: “Trọng tài luôn rẻ hơn Tòa án”

Phần đúng

Nếu trọng tài giúp giảm số cấp xem xét, rút ngắn thời gian, lựa chọn đúng người phân xử và tổ chức thủ tục tập trung, tổng chi phí tranh chấp có thể được kiểm soát tốt.

Doanh nghiệp cũng cần nhìn chi phí rộng hơn lệ phí. Một tranh chấp kéo dài làm lãnh đạo mất thời gian, nhân sự bị phân tán, dòng tiền bị treo và quan hệ thương mại bị ảnh hưởng. Một cơ chế giải quyết hiệu quả có thể giảm các chi phí kinh doanh gián tiếp này.

Vì sao không phải lúc nào cũng đúng?

Khác với Tòa án, trong trọng tài các bên thường phải chi trả cho hoạt động của tổ chức trọng tài và thù lao của trọng tài viên. Tùy vụ việc, còn có thể phát sinh:

• chi phí hành chính của tổ chức trọng tài;
• thù lao của một hoặc ba trọng tài viên;
• chi phí địa điểm, phiên họp và đi lại;
• luật sư, chuyên gia, giám định và phiên dịch;
• công nghệ, quản lý tài liệu và ghi biên bản;
• thủ tục hỗ trợ tại Tòa án, hủy, công nhận hoặc thi hành.

Biểu phí của một tổ chức trọng tài có thể được tính theo trị giá tranh chấp hoặc theo cơ chế khác. Chẳng hạn, biểu phí VIAC cho thấy phí trọng tài bao gồm những khoản theo quy định nhưng không bao gồm toàn bộ các chi phí có thể phát sinh như đi lại, giám định, định giá hoặc tham vấn chuyên gia. VIAC – Biểu phí trọng tài

Với tranh chấp giá trị nhỏ nhưng phức tạp, chi phí trọng tài có thể chiếm tỷ trọng đáng kể. Với tranh chấp lớn, sự thiếu kỷ luật trong quản lý chứng cứ và lịch trình có thể khiến chi phí luật sư, chuyên gia vượt xa phí tổ chức.

Doanh nghiệp cần hỏi thêm điều gì?

Cần lập ngân sách theo toàn bộ vòng đời tranh chấp, không chỉ nhìn phí nộp đơn:

• phí trọng tài dự kiến là bao nhiêu;
• một trọng tài viên có đủ phù hợp không;
• có cần luật sư, chuyên gia hoặc phiên dịch quốc tế không;
• tài liệu phải xử lý ở quy mô nào;
• có khả năng phát sinh thủ tục tại Tòa án hoặc quốc gia khác không;
• giá trị kinh tế thực sự có thể thu hồi là bao nhiêu.

Kết luận hiệu chỉnh: Trọng tài có thể đem lại hiệu quả chi phí, nhưng không mặc nhiên là phương thức rẻ hơn; chi phí phụ thuộc mạnh vào cấu trúc vụ việc và cách quá trình được quản lý.

Nhận định 3: “Trọng tài luôn hoàn toàn bí mật”

Phần đúng

Tính riêng tư là một đặc điểm quan trọng của trọng tài. Theo Luật Trọng tài thương mại Việt Nam, việc giải quyết tranh chấp bằng trọng tài được tiến hành không công khai, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác. Trọng tài viên có nghĩa vụ giữ bí mật nội dung vụ tranh chấp mà mình giải quyết, trừ trường hợp phải cung cấp thông tin cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo quy định pháp luật. Văn bản hợp nhất Luật Trọng tài thương mại – Điều 4 và Điều 21

So với nguyên tắc xét xử công khai tại Tòa án, điều này có thể giúp doanh nghiệp hạn chế sự chú ý từ bên ngoài, bảo vệ bí mật kinh doanh và tránh làm tranh chấp ảnh hưởng không cần thiết đến danh tiếng hoặc quan hệ đối tác.

Vì sao “không công khai” chưa đồng nghĩa “bí mật tuyệt đối”?

Ba khái niệm cần được tách ra:

• không công khai: công chúng không đương nhiên được tham dự phiên họp;
• tính riêng tư: quá trình chỉ dành cho các chủ thể có liên quan;
• nghĩa vụ bảo mật: một chủ thể có nghĩa vụ pháp lý hoặc hợp đồng không tiết lộ thông tin.

Một phiên họp không công khai không tự tạo ra cùng một nghĩa vụ bảo mật cho mọi người từng tiếp cận thông tin. Phạm vi nghĩa vụ còn phụ thuộc vào luật áp dụng, quy tắc trọng tài, thỏa thuận của các bên, vai trò của luật sư, chuyên gia, người làm chứng và bên thứ ba.

Thông tin cũng có thể phải xuất hiện trong thủ tục tại Tòa án liên quan đến biện pháp khẩn cấp, yêu cầu hủy, công nhận hoặc thi hành. Doanh nghiệp có thể có nghĩa vụ báo cáo với cơ quan quản lý, kiểm toán, công ty mẹ, nhà đầu tư hoặc bên bảo hiểm. Một bên cũng có thể vi phạm nghĩa vụ bảo mật trên thực tế, dù việc đó kéo theo trách nhiệm pháp lý.

Khảo sát Trọng tài Quốc tế 2025 của Queen Mary University of London và White & Case tiếp tục ghi nhận bảo mật là một vấn đề được cộng đồng trọng tài quan tâm, nhưng chính các thảo luận về bảo mật và minh bạch cũng cho thấy đây không phải một khái niệm tự vận hành theo cùng một cách trong mọi vụ việc. QMUL – 2025 International Arbitration Survey

Doanh nghiệp cần hỏi thêm điều gì?

• Luật và quy tắc áp dụng quy định bảo mật đến đâu?
• Các bên có cần một điều khoản bảo mật riêng không?
• Điều khoản có bao quát tài liệu, lời khai, phiên họp, phán quyết và sự tồn tại của vụ việc không?
• Những ngoại lệ nào cần thiết cho cố vấn, kiểm toán, bảo hiểm, cơ quan quản lý và thi hành?
• Tài liệu nhạy cảm sẽ được lưu trữ, chia sẻ và bảo vệ bằng cách nào?

Kết luận hiệu chỉnh: Trọng tài thường đem lại mức độ riêng tư cao, nhưng bảo mật toàn diện phải được xác định và quản trị; không nên suy ra từ một cánh cửa phiên họp đóng kín.

Nhận định 4: “Chọn trọng tài nghĩa là các bên kiểm soát toàn bộ quá trình”

Phần đúng

Quyền tự chủ của các bên là một trong những nền tảng hấp dẫn nhất của trọng tài. Trong giới hạn pháp luật, các bên có thể lựa chọn:

• tổ chức trọng tài hoặc trọng tài vụ việc;
• quy tắc tố tụng;
• số lượng và cách lựa chọn trọng tài viên;
• địa điểm, ngôn ngữ và luật áp dụng;
• một số nội dung về lịch trình, hình thức phiên họp và quản lý chứng cứ.

Mức độ tham gia thiết kế này thường cao hơn tố tụng tại Tòa án.

Vì sao “kiểm soát toàn bộ” là không đúng?

Sau khi tranh chấp phát sinh và Hội đồng được thành lập, quyền điều hành quá trình không còn nằm hoàn toàn trong tay các bên. Hội đồng phải bảo đảm bình đẳng, cơ hội trình bày và hiệu quả tố tụng. Nếu các bên không thống nhất, Hội đồng có thể quyết định nhiều vấn đề theo pháp luật và quy tắc áp dụng.

Các bên cũng không thể thỏa thuận loại bỏ mọi quy định bắt buộc hoặc yêu cầu Hội đồng tiến hành theo cách vi phạm nguyên tắc nền tảng. Một bên không thể đơn phương thay đổi quy tắc, trì hoãn vô hạn hoặc rút khỏi quá trình để ngăn phán quyết.

Quan trọng hơn, các lựa chọn thường phải được hai bên đồng ý. “Quyền tự chủ của các bên” không có nghĩa riêng một doanh nghiệp được quyền thiết kế mọi thứ theo ý mình.

Doanh nghiệp cần hỏi thêm điều gì?

Cần phân biệt ba tầng quyền kiểm soát:

1. những nội dung được thống nhất ngay trong hợp đồng;
2. những nội dung có thể thống nhất sau khi tranh chấp phát sinh;
3. những nội dung thuộc quyền quyết định của Hội đồng hoặc bị pháp luật giới hạn.

Kết luận hiệu chỉnh: Trọng tài cho phép các bên có quyền tự chủ đáng kể, nhưng không trao quyền kiểm soát tuyệt đối cho bất kỳ bên nào.

Nhận định 5: “Trọng tài bảo đảm có người phân xử am hiểu chuyên môn”

Phần đúng

Khả năng lựa chọn trọng tài viên là một lợi thế thực sự. Với tranh chấp xây dựng, năng lượng, bảo hiểm, công nghệ hoặc giao dịch quốc tế, các bên có thể tìm người có nền tảng phù hợp với tính chất vụ việc, ngôn ngữ và hệ thống pháp luật liên quan.

Điều này có thể giảm thời gian giải thích bối cảnh ngành và nâng cao chất lượng trao đổi tại phiên họp.

Vì sao không phải một sự bảo đảm tự động?

Quyền lựa chọn chỉ tạo ra cơ hội có người phù hợp. Kết quả phụ thuộc vào chất lượng của quá trình lựa chọn.

Một chuyên gia kỹ thuật giỏi chưa chắc có năng lực quản lý tố tụng, đánh giá chứng cứ hoặc viết phán quyết. Một luật sư trọng tài giàu kinh nghiệm chưa chắc hiểu sâu mọi ngành. Một người nổi tiếng có thể có lịch quá bận. Người có quan điểm chuyên môn phù hợp với doanh nghiệp vẫn phải đáp ứng yêu cầu độc lập, khách quan và vô tư.

Trong Hội đồng ba người, các bên còn phải cân nhắc sự kết hợp năng lực của cả Hội đồng chứ không chỉ hồ sơ của một người. Nếu lựa chọn dựa trên danh tiếng chung, quan hệ giới thiệu hoặc giả định chưa kiểm chứng, lợi thế chuyên môn có thể không thành hiện thực.

Doanh nghiệp cần hỏi thêm điều gì?

Tiêu chí lựa chọn nên bao gồm đồng thời:

• hiểu biết pháp lý và kinh nghiệm trọng tài;
• kiến thức ngành cần thiết;
• khả năng quản lý vụ việc;
• kỹ năng phân tích, giao tiếp và soạn phán quyết;
• ngôn ngữ và hiểu biết văn hóa pháp lý;
• tính độc lập, vô tư và khả năng dành thời gian.

Kết luận hiệu chỉnh: Trọng tài mở ra khả năng chọn người phân xử phù hợp; chất lượng chuyên môn là kết quả của lựa chọn có thông tin, không phải hệ quả tự động của việc ghi từ “trọng tài” trong hợp đồng.

Nhận định 6: “Phán quyết chung thẩm luôn là một lợi thế”

Phần đúng

Tính chung thẩm giúp tranh chấp có điểm kết thúc rõ ràng. Không có cấp kháng cáo thông thường có thể giúp giảm thời gian, chi phí và nguy cơ vụ việc đi qua nhiều vòng xét xử.

Đối với doanh nghiệp cần sự chắc chắn để đóng sổ dự án, giải phóng dự phòng hoặc tiếp tục hoạt động, đây là lợi ích quan trọng.

Vì sao tính chung thẩm có hai mặt?

Quyết định cuối cùng có lợi khi doanh nghiệp thắng và muốn kết thúc nhanh. Nhưng chính đặc điểm đó cũng áp dụng khi doanh nghiệp cho rằng Hội đồng đã đánh giá sai một điều khoản, hiểu chưa đúng chứng cứ hoặc áp dụng pháp luật không như kỳ vọng.

Như Bài 5 đã phân tích, yêu cầu hủy phán quyết không phải là phúc thẩm. Tòa án không xét xử lại nội dung chỉ vì một bên cho rằng Hội đồng đã kết luận sai. Cơ chế hủy tập trung vào các căn cứ giới hạn do luật quy định. Văn bản hợp nhất Luật Trọng tài thương mại – Điều 61 và Điều 68

Vì vậy, tính chung thẩm làm tăng giá trị của những lựa chọn trước đó: chất lượng điều khoản, trọng tài viên, luật sư, chứng cứ và chiến lược trình bày.

Doanh nghiệp cần hỏi thêm điều gì?

• Tranh chấp có rủi ro pháp lý hoặc giá trị đủ lớn để doanh nghiệp muốn có một cấp xem xét nội dung thứ hai không?
• Quy tắc được chọn có cơ chế kiểm tra dự thảo phán quyết hoặc lựa chọn nội bộ nào không?
• Doanh nghiệp đã đầu tư đủ cho lần phân xử duy nhất chưa?
• Người phê duyệt điều khoản có hiểu rằng chung thẩm đồng nghĩa chấp nhận cả rủi ro sai sót nội dung khó được sửa chữa không?

Kết luận hiệu chỉnh: Chung thẩm tạo ra sự kết thúc nhanh và chắc chắn hơn, nhưng đồng thời làm giảm khả năng sửa một kết quả mà một bên cho là sai về nội dung.

Nhận định 7: “Phán quyết trọng tài quốc tế đương nhiên dễ thi hành ở mọi nơi”

Phần đúng

Khả năng công nhận và thi hành xuyên biên giới là một trong những lợi thế nổi bật của trọng tài quốc tế.

Công ước New York năm 1958 tạo ra một khuôn khổ chung để các quốc gia thành viên công nhận thỏa thuận trọng tài và phán quyết trọng tài nước ngoài, với những căn cứ từ chối được giới hạn. Đây là nền tảng quan trọng khiến trọng tài thường được lựa chọn cho hợp đồng xuyên biên giới. UNCITRAL – Công ước New York

Vì sao không phải “đương nhiên” và “ở mọi nơi”?

Phán quyết không tự thực hiện. Bên thắng thường phải:

• xác định quốc gia và tài sản cần thi hành;
• thực hiện thủ tục công nhận hoặc cho thi hành theo pháp luật nơi có tài sản;
• chuẩn bị bản phán quyết, thỏa thuận trọng tài, bản dịch và hồ sơ phù hợp;
• đối mặt với phản đối của bên phải thi hành;
• đáp ứng yêu cầu về thời hiệu, thẩm quyền và thủ tục địa phương.

Công ước New York cũng quy định các căn cứ mà việc công nhận và thi hành có thể bị từ chối, chẳng hạn vấn đề về thỏa thuận trọng tài, thông báo và cơ hội trình bày, phạm vi thẩm quyền, thành phần Hội đồng hoặc thủ tục, tình trạng ràng buộc của phán quyết, khả năng giải quyết bằng trọng tài và trật tự công. Các căn cứ này mang tính giới hạn nhưng không phải không tồn tại. UNCITRAL Secretariat Guide on the New York Convention

Ngay cả khi được công nhận, việc thu hồi thực tế còn phụ thuộc vào việc tài sản có tồn tại, có thể xác định và có thể bị xử lý hay không. Một bên thắng về pháp lý nhưng không tìm thấy tài sản vẫn có thể gặp khó khăn về kinh tế.

Doanh nghiệp cần hỏi thêm điều gì?

• Đối tác có tài sản ở đâu?
• Quốc gia đó có tham gia Công ước New York và áp dụng những điều kiện nào?
• Địa điểm trọng tài được chọn có khung pháp luật hỗ trợ không?
• Điều khoản và thủ tục có được thiết kế để giảm rủi ro từ chối công nhận không?
• Có cần biện pháp bảo toàn tài sản từ sớm không?

Kết luận hiệu chỉnh: Trọng tài có một khuôn khổ thi hành quốc tế mạnh, nhưng thi hành vẫn là một quá trình pháp lý và thực tế cần được chuẩn bị.

Nhận định 8: “Chỉ cần dùng điều khoản trọng tài mẫu là mọi việc đã được bảo đảm”

Phần đúng

Điều khoản mẫu do một tổ chức trọng tài uy tín công bố thường là điểm khởi đầu an toàn hơn việc tự sáng tạo một câu chữ không rõ nghĩa. Nó giúp xác định rõ ý chí chọn trọng tài và cơ chế tổ chức cơ bản. VIAC cũng cung cấp điều khoản mẫu và các nội dung tùy chọn liên quan đến số lượng trọng tài viên, địa điểm, luật áp dụng hoặc thủ tục rút gọn. VIAC – Điều khoản trọng tài mẫu

Vì sao sao chép nguyên văn vẫn có thể chưa đủ?

Một giao dịch có thể gồm nhiều hợp đồng, nhiều bên, công ty mẹ, nhà thầu phụ hoặc các nghĩa vụ liên quan. Các hợp đồng khác nhau có thể chứa những điều khoản giải quyết tranh chấp không nhất quán. Ngôn ngữ, địa điểm, số lượng trọng tài viên và luật áp dụng có thể không phù hợp với giá trị hoặc tính chất giao dịch.

Điều khoản mẫu không tự trả lời những câu hỏi như:

• tranh chấp từ các hợp đồng liên quan có thể được xử lý cùng nhau không;
• các bên có phải thương lượng hoặc hòa giải trước không;
• thời hạn của từng bước là bao lâu;
• một hay ba trọng tài viên phù hợp với quy mô giao dịch;
• cần cơ chế rút gọn hay trọng tài khẩn cấp không;
• địa điểm trọng tài và nơi có tài sản liên hệ thế nào.

Sửa điều khoản mẫu thiếu hiểu biết đôi khi còn nguy hiểm hơn dùng nguyên mẫu. Doanh nghiệp có thể thêm những yêu cầu mâu thuẫn, tên sai tổ chức, thời hạn bất khả thi hoặc đồng thời trao thẩm quyền cho cả Tòa án và trọng tài mà không xác định ranh giới.

Doanh nghiệp cần hỏi thêm điều gì?

Điều khoản mẫu nên được xem là nền cấu trúc, sau đó kiểm tra sự phù hợp với toàn bộ giao dịch. Với hợp đồng phức tạp hoặc xuyên biên giới, việc rà soát chuyên môn trước khi ký thường ít tốn kém hơn tranh luận về thẩm quyền sau khi tranh chấp phát sinh.

Kết luận hiệu chỉnh: Điều khoản mẫu là một điểm khởi đầu tốt, không phải bảo hiểm cho mọi rủi ro thiết kế.

Bảng hiệu chỉnh những kỳ vọng phổ biến

Điểm chung của bảng trên là: lợi thế của trọng tài thường không tồn tại như một món quà được trao ngay khi doanh nghiệp ký điều khoản. Nó giống một khả năng thiết kế. Khả năng đó cần được chuyển hóa bằng câu chữ phù hợp, lựa chọn đúng và quản trị có kỷ luật.

Từ khẩu hiệu đến câu hỏi kinh doanh

Doanh nghiệp không cần trở thành chuyên gia tố tụng để tránh những ngộ nhận. Chỉ cần thay đổi cách đặt câu hỏi.

Thay vì hỏi “trọng tài có nhanh không?”, hãy hỏi cơ chế nào giúp vụ tranh chấp dự kiến được giải quyết nhanh hơn.

Thay vì hỏi “trọng tài có bí mật không?”, hãy xác định loại thông tin nào cần bảo vệ, ai có thể tiếp cận và ngoại lệ nào bắt buộc.

Thay vì hỏi “phán quyết có thi hành quốc tế không?”, hãy tìm nơi đối tác có tài sản và xem phán quyết sẽ đi qua con đường pháp lý nào tại đó.

Thay vì hỏi “trọng tài viên có phải chuyên gia không?”, hãy xây dựng tiêu chí về kiến thức, kinh nghiệm, độc lập và khả năng dành thời gian.

Và thay vì hỏi “trọng tài có tốt hơn Tòa án không?”, hãy hỏi đặc điểm nào của giao dịch khiến trọng tài phù hợp hơn hoặc kém phù hợp hơn trong trường hợp cụ thể.

Ưu điểm của trọng tài là những khả năng cần được thiết kế

Những nhận định phổ biến về trọng tài không hoàn toàn là huyền thoại. Phần lớn bắt nguồn từ các đặc điểm có thật: quyền tự chủ, tính riêng tư, khả năng lựa chọn người phân xử, tính chung thẩm và khuôn khổ thi hành xuyên biên giới.

Sai lầm xuất hiện khi doanh nghiệp xóa bỏ các điều kiện đi kèm và biến những đặc điểm ấy thành cam kết tuyệt đối.

Cách hiểu cân bằng hơn là:

Trọng tài không tự động nhanh, rẻ, bí mật hoặc dễ thi hành. Nó tạo ra những công cụ để các bên có thể đạt được các kết quả đó tốt hơn trong những điều kiện phù hợp.

Đây cũng là lý do doanh nghiệp không nên lựa chọn trọng tài chỉ vì một danh sách ưu điểm chung. Trước khi đặt điều khoản vào hợp đồng, họ cần nhìn vào chính giao dịch của mình: đối tác là ai, tài sản ở đâu, loại tranh chấp nào có thể phát sinh, mức độ phức tạp ra sao và doanh nghiệp thực sự cần điều gì từ một cơ chế giải quyết tranh chấp.

Bài tiếp theo:  Doanh nghiệp cần hiểu gì trước khi lựa chọn trọng tài? — bài cuối của Learning Topic này.

Bài trước đó: Chọn trọng tài có đồng nghĩa loại bỏ hoàn toàn Tòa án?

Nguồn tham khảo chính

• Văn bản hợp nhất số 60/VBHN-VPQH năm 2025 – Luật Trọng tài thương mại
• Nghị quyết số 01/2014/NQ-HĐTP hướng dẫn Luật Trọng tài thương mại
• UNCITRAL – Công ước New York về công nhận và thi hành phán quyết trọng tài nước ngoài
• UNCITRAL Secretariat Guide on the New York Convention
• Queen Mary University of London – 2025 International Arbitration Survey
• VIAC – Biểu phí trọng tài
• VIAC – Điều khoản trọng tài mẫu

Lưu ý: Bài viết cung cấp kiến thức nền tảng và khung tư duy chung, không thay thế ý kiến pháp lý hoặc phân tích chi phí cho một giao dịch hay vụ tranh chấp cụ thể.